|
nr. 22, zomer 2010
|
||||
|
Er groeit iets in Meise!
|
||||
 |
||||
|
De Verenigde Naties hebben 2010 uitgeroepen tot het jaar van de biodiversiteit. Biodiversiteit is de verzamelnaam voor de verbijsterende verscheidenheid aan levensvormen waarmee we onze aarde delen, samen waarschijnlijk meer dan 15 miljoen verschillende soorten. Biodiversiteit slaat ook op levensgemeenschappen zoals bossen, moerassen of koraalriffen maar ook het platteland en de stedelijke omgeving rekenen we hierbij. Heel wat basisbehoeften zoals eten, drinken, geneesmiddelen en een dak boven ons hoofd hebben we te danken aan de biodiversiteit. Het is ontegensprekelijk de grootste rijkdom van onze planeet, maar door vervuiling en energieverspilling gaat het snel bergaf met deze verscheidenheid. In het boekje ‘366 tips voor de biodiversiteit’ kan je inspiratie vinden om dit probleem zelf aan te pakken: door keukenafval te composteren in de tuin bijvoorbeeld, door te koken met wilde paardenbloemen of door lichtvervuiling te beperken. Het boekje is gratis te verkrijgen via www.biodiv2010.be. Om je aan te zetten de tips in dit boekje te gebruiken zullen we in elke Musa van dit jaar een stukje van de fascinerende biodiversiteit van het Plantenrijk uit de doeken doen. Hieronder volgt deel 2 |
|||
 |
Biodiversiteit situeert zich op verschillende niveaus. Er bestaan verschillen tussen de individuen van één soort maar er is ook variatie tussen soorten. De cactusfamilie is hier een mooi voorbeeld van. Alle 1.200 soorten zijn aan elkaar verwant. Ze vertonen allemaal aanpassingen om periodes van droogte te overleven. Ze slaan bijvoorbeeld water op in hun vlezige stengel. Hun bloemen hebben ook steeds hetzelfde bouwplan. De diversiteit binnen de cactusfamilie ontstond in de loop van de evolutie, waarbij nieuwe soorten zich ontwikkelden uit één vooroudersoort. Doorheen de tijd werden verschillen tussen groepen nakomelingen meer duidelijk. Dat resulteerde in cactussoorten in alle maten. De reuzencactus (Carnegiea gigantea) wordt meer dan 12 meter hoog terwijl de liliputcactus (Blossfeldia liliputana, zie foto) duizend keer kleiner is. Volwassen exemplaren zijn slechts 1cm hoog. Er zijn plantenfamilies met een nog grotere diversiteit, zo telt de koffiefamilie (Rubiaceae) meer dan 11.000 soorten, de orchideeënfamilie 17.500 soorten en de asterfamilie zelfs 21.000 soorten. Er zijn ook families met een zeer lage diversiteit. De ginkgo (Ginko biloba) heeft geen levende verwanten en is de enige vertegenwoordiger van de ginkgofamilie.In onze Evolutiekas komt u nog meer te weten over hoe plantensoorten ontstaan. |
|||
 |
Op 16 juni werd de vernieuwde kas met de reuzenwaterlelies officieel heropend. De hele kas werd in 2 jaar vernieuwd. Dak, bestrating, infrastructuur en het ook bassin met 275 000 liter water werden grondig aangepakt zodat de reuzenwaterlelies er nu weer in hun volle glorie te bewondenen zijn. Het thema ‘tropische planten en water’ werd volledig uitgewerkt met 200 soorten planten die bijzondere aanpassingen hebben om in en rond het water te overleven. Zo werden er ondermeer plantenaquaria, een mangrovezone en een tropisch moeras ingericht met planten die heel hun leven drijven zoals watersla (Pistia stratiotes) of ondergedompeld leven zoals hoornblad (Ceratophyllum sp.) of steltvormige wortels ontwikkelen zoals mangrovebomen (Rhizophora sp.). Heel wat planten zijn niet enkel boeiend maar ook bijzonder decoratief, neem nu de heilige lotus (Nelumbo nucifera) uit India, de Egyptische papyrus (Cyperus papyrus) en de waterhyacint (Eichornia crassipes). Een bezoekje aan de vernieuwde kas is werkelijk de moeite waard! |
|||
|
In april organiseerde de Koninklijke Maatschappij voor Landbouw en Plantkunde zijn 34e editie van de Gentse Floraliën, Dit unieke vijfjaarlijks evenement loopt al meer dan tweehonderd jaar en natuurlijk kon de Plantentuin op deze hoogmis van de plantenteelt niet ontbreken. Deze keer, in het Internationale jaar van de biodiversiteit, koos de Plantentuin de diversiteit van de begonia als thema. In totaal heeft de Plantentuin ongeveer 140 wilde begoniasoorten en tientallen cultuurvariëteiten in collectie. Op de floraliën bouwden onze tuiniers Leo Aelbrecht, Marc Van Herp, Gery Van Den Troost en Koen Van Renterghem een mooie stand op. In verschillende kleine serretjes, als juwelenkistjes, presenteerden ze de wilde begoniasoorten. Deze werden omgeven door een zee van kleurrijke bladbegonia’s. De wilde begoniasoorten zijn immers de voorouders van zowel de bladbegonia’s die als kamerplant gekweekt worden, als van de knolbegonia’s die vaak felgekleurde zomerse tuinbloemen produceren. Op 14 en 15 augustus stelt de Plantentuin hoogst uitzonderlijk de collectie wilde begoniasoorten (in het Plantenpaleis) open voor het publiek. Dat weekend kan u ook het schitterende begoniabloementapijt bewonderen op de Brusselse Grote Markt. |
|||
 |
De Plantentuin heeft al meer dan 100 jaar een nauwe band met Afrika en in het bijzonder met Congo. Ook vandaag nog lopen er samenwerkingsprojecten met botanische tuinen en onderzoekinstellingen in dat uitgestrekte land. Op 25 april werd in bijzijn van de Belgische ambassadeur, de gouverneur van de provincie Tshopo en verschillende hoogwaardigheidsbekleders een samenwerkingsovereenkomst ondertekend tussen de Universiteit van Kisangani, het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika, het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen en de Nationale Plantentuin van België. Hierdoor engageren de betrokken partners zich voor de bouw van een biodiversiteitscentrum op de wetenschapscampus van de Universiteit van Kisangani en de verdere renovatie en uitbouw van het grote herbarium van Yangambi tegen november 2011. Aan dit laatste werkte de Plantentuin al actief mee. Dat kon u lezen in ons vorige nummer. Deze samenwerking tussen de verschillende Congolese en Belgische instellingen, waarvoor het geld reeds op tafel ligt, zal de uitwisseling van onderzoekers, materiaal, kennis en competenties in de toekomst nog meer stimuleren en vergemakkelijken. |
|||
 |
De wetenschappers die deelgenomen hebben aan de expeditie op de Congostroom zijn weer terug thuis. Christine Cocquyt, de teamleader van de plantkundigen kijkt tevreden terug. “Het was een fantastische en zeer geslaagde expeditie. We hebben honderden soorten ingezameld en meer dan duizend stalen genomen, zoals DNA-materiaal van planten en waterstalen met ééncellige kiezelwieren. Alles onderzoeken zal zeker nog enkele jaren vergen want we hebben een schat aan gegevens over de Congolese biodiversiteit verzameld.”
Ook de andere onderzoekers zijn erg tevreden. Zo werden er 140 slijmzwammen (bijzondere levensvormen tussen bacteriën en zwammen) gevonden die tot minstens 40 verschillende soorten behoren, stuk voor stuk nieuwe waarnemingen voor dit gebied want ze werden er gewoonweg nooit eerder bestudeerd. En van de 600 soorten korstmossen (hechte samenlevingsvormen tussen een zwam en een wiertje of een bacterie) die men tijdens de expeditie verzamelde, waren er tot op heden slechts 185 gekend in Congo. Er werden ook 3 000 foto’s gemaakt van plantensoorten die tot op vandaag erg slecht gedocumenteerd waren. Deze foto’s worden geïntegreerd in de digitale Flora van Centraal-Afrika, een interactief systeem dat de Nationale Plantentuin uitbouwt om alle planten van Centraal-Afrika te kunnen identificeren. |
|||
 |
||||
|
|
Op 27 juni staat Afrika centraal in de Plantentuin. In het Plantenpaleis kan je kennismaken met wonderlijke Afrikaanse planten zoals de baobab of de welwitschia. Onze wetenschappers vertellen u alles over hun expedities doorheen dit grote continent. Je kan een kijkje nemen achter de schermen van het reusachtige Afrikaans Herbarium. Djembégeroffel brengt je helemaal in vervoering en in de Mabundukas kunnen de kinderen hun gezicht laten omtoveren tot een olifanten- of leeuwensnoet.
Ontdek de wonderlijke plantenwereld van het Afrikaanse continent; levende steentjes uit Namibië, de baobab uit de savanne of de koffiestruiken uit het donkere evenaarswoud. De biodiversiteit van Afrika is adembenemend.
Tom Linster heeft als gedreven natuurfotograaf letterlijk vele waters doorzwommen. Van Australië tot in het noorden van Canada reisde hij rond om onze natuurlijke wereld vast te leggen op foto. In het kasteel van de Nationale Plantentuin laat hij ons proeven van zijn nieuwste realisatie. Via koffers of kijkkasten word je uitgenodigd om zijn prachtfoto's vanuit een originele hoek te bewonderen. In het jaar van de biodiversiteit laat deze tentoonstelling je voelen hoe prachtig divers de natuur wel is.
Haal meer uit uw fototoestel! Een workshop natuurfotografie op een unieke locatie. Deze workshop is er voor elke enthousiaste natuurliefhebber die betere foto’s wil schieten door zijn toestel echt te leren kennen, of het nu een grote reflexcamera dan wel zo’n handige pocket is! Beginner of gevorderde fotograaf, voor iedereen is er een uitdaging op deze unieke en plantenrijke locatie. Meer info
Op 14 en 15 augustus stelt de Plantentuin hoogst uitzonderlijk zijn collectie wilde begoniasoorten open voor het publiek. Een prachtig voorbeeld van biodiversiteit.
Naar aanleiding de Europese nacht van de Vleermuis organiseren de Natuurpuntafdelingen Meise en Wemmel samen met de Plantentuin een bijzonder boeiend avondparcours met aandacht voor vleermuisbestuiving bij tropische bloemen, het observerven van vleermuizen met een echte batdetector, een glimp in de eeuwenoude ijskelder, ... Inschrijven via 02 260 09 70 of info@br.fgov.be |
|||
 |
||||
|
|
Sommige bomen brengen heel hun leven door op het strand, dit lijkt een prettig vooruitzicht, maar voor planten is de kust een lastige omgeving om in te overleven. Forse oceaanstormen geselen geregeld de kust en de begroeiing. Zout water is voor de meeste planten dodelijk. Stromingen en golven verplaatsen het zand permanent en bemoeilijken dus beworteling, en twee maal per dag rijst de zee bij vloed op en worden hele zones ondergedompeld. Nochtans zijn er in de tropen vele tientallen plantensoorten, zelfs bomen en hele bossen die langs de kust groeien, tot in de oceaan. Dit type bos noemen we mangrovebos. Mangrovebossen zijn bedreigd omdat ze massaal gerooid worden zoals bij de aanleg van toeristische zandstranden. Nochtans spelen ze een belangrijke rol als barriere bij tsunami's maar ook een economische en ecologische als broedplaats voor vogels, vissen en kreeftachtigen. De meest typische planten uit deze bossen zijn de mangrovebomen (Rhizophora spp.). Om in het woelige kustmilieu te kunnen overleven hebben deze planten verschillende aanpassingen. Zo vormen ze een uitgebreid netwerk van bovengrondse steltwortels die de stam van de boom omgeven als spaken van een paraplu. Deze wortels houden het zand rond de boom vast. De zaden van de mangrove ontkiemen reeds terwijl ze aan de moederplant vasthangen. Het uiteinde van de kiemplant waaraan de wortels zich zullen ontwikkelen is zwaar en eindigt op een scherpe punt. Bij het vallen, plant het zichzelf in het slib en kan het niet weggevoerd worden door de golven. In de vernieuwde kas met de reuzenwaterlelies in het Plantenpaleis (nr. 5 op het bezoekersplan) kan u de diversiteit van deze unieke planten in levende lijve komen bewonderen. |
|||
 |
||||
 |
Jammer genoeg laat ons klimaat het niet toe om reuzenwaterlelies in een tuinvijver te kweken, maar er zijn talrijke andere water- en moerasplanten die u wel in de tuin kan proberen. In de Tuinwinkel kan u verschillende boeken rond dit thema vinden. |
|||
|
Alleen in de Tuinwinkel vind je het betere tuinboek The place to be voor plantenliefhebbers! |
||||
 |
||||
|
Uitgever Musa komt tot stand binnen de Afdeling Museologie en Educatie met de medewerking van het informaticateam en de Afdeling Levende Collecties. Eindredacteur Foto's Wilt u Musa ook ontvangen, klik hier en schrijf het woord subscribe in je mailbericht. Gelieve geen signatuur noch andere tekst toe te voegen. Wilt u niet langer Musa ontvangen, klik hier en schrijf het woord unsubscribe in je mailbericht. Voor bezoekersinformatie klik hier. |
||||
|
|
Nationale Plantentuin van België 02 260 09 70 |
|||
