Musa, de digitale nieuwsbrief van de Nationale Plantentuin van België nr.17 lente 2009


nr. 17, lente 2009
		Nieuws uit de Plantentuin Niet te missen Plant in de kijker De Tuinwinkel
	Er groeit iets in Meise!

	Het Darwinjaar Op 12 februari 2009 was het precies 200 jaar geleden dat de Brit Charles Darwin geboren werd, hij is waarschijnlijk de meest invloedrijke bioloog aller tijden. Als vader van de wetenschappelijke evolutietheorie heeft hij immers een heuse omwenteling in ons denken teweeg gebracht. Darwin toonde aan dat nakomelingen van levende wezens van hun voorouders kunnen verschillen. In de loop van de tijd kunnen soorten dus veranderen. Dit betekent dat de huidige planten- en diersoorten, en dus ook de mens, van eerdere vooroudersoorten afstammen. Hiermee maakte hij voorgoed komaf met de negentiende eeuwse religieuze idee dat levende wezens perfect en onveranderlijk door een schepper gecreëerd waren. Darwin was gefascineerd door alle aspecten van de natuur, hij bestudeerde zowel de vorming van koraalriffen als insectenetende planten. In de Plantentuin zetten we de onbekende groene kant van Darwin in de kijker. Zo start vanaf 1 mei het Darwinparcours en elke zondag van mei verzorgen onze gidsen vrije rondleidingen door de Evolutiekas. Over beide activiteiten kan u verderop in deze Musa meer lezen.
	Aantal bezoekers stijgt al 10 jaar op rij In 2008 werden maar liefst 120 832 bezoekjes aan de Plantentuin gebracht. Dat waren er 15 604 meer dan het jaar ervoor. Dit maakt dus dat het aantal bezoekers al voor het 10e opeenvolgende jaar stijgt. Ondanks de werken die nog her en der aan de gang zijn, merken we toch, o.a. via onze enquêtes, de appreciatie van onze bezoekers over de delen van de Plantentuin die reeds af zijn. De heraangeplante delen van het Fruticetum (nr. 15 op het bezoekersplan) en de gerenoveerde kassen van het Plantenpaleis (nr. 5 op het bezoekersplan) lijken in de smaak te vallen. Opmerkelijk was dat de grootste stijging in 2008 niet in de gebruikelijke topmaanden april, mei of september op te tekenen was maar in augustus. Die maand passeerden er bijna 23 000 mensen aan de kassa; de meesten om de eerste Belgische bloei van de reuzenaronskelk mee te maken. Ook dat hoeft niet te verwonderen want één van de belangrijkste motiveringen om de Plantentuin te bezoeken is het zien van bijzondere planten, aldus de permanente bezoekersenquête.
	Opnieuw naar de zuidpool! De eilanden tussen Zuid-Amerika en Antarctica vormen voor bepaalde organismen zoals mossen en korstmossen een zeer soortenrijk biotoop. Recent is gebleken dat veel soorten enkel op deze eilanden worden aangetroffen, dit in tegenstelling tot wat altijd beweerd werd. Dr. Bart Van de Vijver, onderzoeker aan de Nationale Plantentuin, bestudeert al meer dan tien jaar de kiezelwieren (diatomeeën) van het Antarctische gebied. In januari 2009 werd hij uitgenodigd om deel te nemen aan een internationale expeditie onder Spaanse vlag om de biodiversiteit op Livingston Island, gelegen voor de kust van Antarctica, te analyseren. Gedurende enkele weken kampeerde hij op het eiland en verzamelde meer dan 150 monsters uit meren, rivieren, bodems en mosvegetaties met als doel de kiezelwiersoortensamenstelling te bepalen. De eerste resultaten leidden al tot de ontdekking van een nieuwe soort, die in één van de meren voorkomt. De resultaten moeten een beter inzicht geven in de verspreiding van de kiezelwieren in het Antarctische gebied om op basis van veranderingen in hun verspreidingsgegevens meer te weten te komen over het veranderende klimaat in dit gebied.
	Plant - invaders Op internationaal niveau duidt men plant- en diersoorten die buiten hun oorspronkelijk verspreidingsgebied voorkomen en daar problemen kunnen veroorzaken aan met de Engelse term 'invaders'. Voorbeelden van bij ons zijn reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum), Amerikaanse vogelkers (Prunus serotina) of Japanse duizendknoop (Fallopia japonica). Ze werden in onze streken ingevoerd en ontwikkelen zich zo sterk dat ze hier en daar de inheemse plantensoorten verdringen. Buiten hun natuurlijk groeigebied worden deze invasieve planten niet in toom gehouden door natuurlijke vijanden en kunnen ze vele hectaren tot ettelijke km² innemen. Dit levert ecologische en economische problemen op. In de tropen overwoekert de waterhyacint (Eichhornia crassipes) meren en rivieren, ze verstikt de plaatselijke dier- en plantensoorten en maakt scheepvaart zo goed als onmogelijk. Al eeuwenlang komen vreemde plantensoorten ons land binnen. Sommige "ontsnappen" uit tuinen, andere worden als zaden ingevoerd samen met wol of andere goederen. In de laatste 200 jaar is één op de vijf plantensoorten, zoals de korenbloem (Centaurea cyanus), ons land als exoot binnengekomen. Gelukkig veroorzaakt slechts 20% van de nieuwkomers problemen. Een team van experts aan de Plantentuin houdt hen goed in de gaten. Maar ook onze planten kunnen elders voor problemen zorgen. Zo is de hondsroos (Rosa canina) in Australië invasief. Om dit wereldwijd probleem aan te kaarten hebben de VN "Biodiversity and Invasive Alien Species" gekozen als thema voor de internationale dag van de biodiversiteit, 22 mei 2009.
	Evokas in nieuw kleedje Sinds enkele weken steekt de Evolutiekas in een nieuw kleedje. Grote, heldere en kleurrijke panelen vertellen het verhaal hoe het Plantenrijk ontstond en evolueerde. De panelen werden door de educatieve dienst en de wetenschappers van de Plantentuin bedacht, ontworpen en ontwikkeld. Onze huistekenaar Omer Van de Kerckhove maakte de haarscherpe tekeningen. Hij schilderde ook een schitterende "artist's impression" van de allereerste plantengroei op het land. Je kan nu met eigen ogen ontdekken hoe ongeveer 450 miljoen jaar geleden de eerste landplanten er moeten hebben uitgezien. De tuiniers van het Plantenpaleis zetten dan weer hun beste beentje voor om de levende planten in de Evolutiekas in topvorm te houden. De weelderige boomvarens en metershoge paardenstaarten roepen de sfeer op van de eerste bossen die onze planeet kende, meer dan 300 miljoen jaar geleden in het steenkooltijdperk. De palmvarens en andere levende tijdgenoten van de dinosauriërs zijn schitterend uitgegroeid en voelen zich duidelijk in hun sas, terwijl de verschillende bloemplanten ons tot vandaag brengen. Niet te missen in dit Darwinjaar!

			terug naar overzicht

	Magnoliaparcours - 21 maart tot 30 april 2009 In de vroege lente produceren magnolia's grote, sierlijke bloemen, soms met een heerlijke geur. Wist je dat meer dan 1.000 jaar geleden, magnolia's als tempelbomen door boeddhistische monniken in Azië verspreid werden? Dit en nog veel meer ontdek je in de Plantentuin tijdens de bloei van de magnolia's. Let op: bloeitijdstip en duur is erg weersafhankelijk! meer info Ikebana 'Spring Festival' – 11 tot 13 april 2009 De verschillende stijlen, van klassiek tot modern, van deze traditionele Japanse bloemsierkunst hebben één ding gemeen. Zij tonen de schoonheid van bloemen, bladeren of twijgen in hun puurste vorm. Wil u wat meer weten dan kan u op zondag 12 april in de namiddag gratis demonstraties van drie scholen (Ikenobo, Ohara en Sogetsu) bijwonen. Daarnaast zijn er op 11 en 13 april workshops Raku, Ikebana en miniatuurschikkingen waarvoor u zich vooraf dient in te schrijven: meer info Opleiding floristiek - 26 april en 10 mei 2009 De Koninklijke Belgische Botanische Vereniging organiseert, in samenwerking met de Nationale Plantentuin van België en het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, een tweedaagse starters-opleiding in floristiek. In de voormiddag van dag 1 (26 april, Oudergem) krijgen de deelnemers een grondig inzicht in de bouw en de benaming van verschillende plantenonderdelen. De namiddag en de tweede dag (10 mei, Hoeilaart) wordt deze kennis toegepast om in de natuur plantensoorten op naam te brengen. Inlichtingen en inschrijvingsformulier Het Darwinparcours - 1 mei tot 31 december 2009 Charles Darwin was werkelijk gefascineerd door planten. Hij bestudeerde klimmende planten, orchideeën en zelfs sleutelbloempjes. Vanaf 1 mei kan je doorheen de Plantentuin het Darwinparcours volgen en de groene kant van Darwin ontdekken. Grote panelen leren je meer over de botanische trekjes, zijn waarnemingen en experimenten met planten. Je kan zelfs, net zoals Darwin in de negentiende eeuw, eens een insectenetende plant voeden. Historische wandeling - 1 mei tot 30 juni 2009 Waar bevindt zich de Koninginnendreef? Waar stond het 'Kasteel van d'Hoogvorst'? Wil je meer te weten komen over de 18e eeuwse Engelse Landschapsstijl of over het Pachthof, de boerderij van het Kasteel van Bouchout? Een gratis folder neemt je mee op een parcours door de boeiende geschiedenis van het Domein, het landschap en de Plantentuin. meer info Vrije rondleidingen in de Evolutiekas - elke zondag van mei 2009 Elke zondag van mei geven de gidsen van de Plantentuin gratis rondleidingen in de Evolutiekas (op vertoon van uw toegangsticket). Feilloos leiden ze u langs miljoenen jaren evolutie. U ontdekt de eerste landplanten, de eerste bomen en zelfs de eerste bloemen. De rondleidingen vertrekken aan de hoofdingang om 14u30. Graag vooraf een seintje op 02 260 09 70 of via info@br.fgov.be. Dag van het Park - 31 mei 2009 Het thema van de Dag van het Park 2009 is de Liefde. Wat past er mooier in dit thema dan het opvoeren van liefdesgedichten in de Plantentuin. Wees erbij op 31 mei in de namiddag. Tentoonstelling 'Graines de mémoire' (Phet Cheng Suor) - 15 mei tot 18 oktober 2009 Gestimuleerd en geboeid door de rijkdom van de plantenverzamelingen, keert de kunstenares Phet Cheng Suor terug naar haar Chinees-Cambodjaanse wortels. Gebruik makend van bloemen, bladeren, papier, zaden en plantaardige kleurstoffen creëert ze kimono's uit magnoliabladeren, 'overgangshabijten' uit moerbeibast, kleurrijke plantaardige glasramen, rituele boeken… Ontdek haar botanisch en intens poëtisch universum in de donjon van het Kasteel van de Plantentuin. meer info Paard en kar - elke zondag van april tot september 2009 Ook dit jaar zijn er weer gratis ritjes met paard en kar doorheen onze uitgestrekte Plantentuin. De stopplaatsen zijn aan de Hoofdingang, aan het Plantenpaleis, het Herbetum en aan de Oranjerie. Hobbytuin Zomerhappening - 12 tot 14 juni 2009 We verwachten u allemaal op de vijftiende editie van de Zomerhappening, een boeiend tuingebeuren voor de enthousiaste tuinliefhebber. Veel informatie over tuinieren, stekken, zaaien en kweken, bijzondere planten, tuinmeubilair en -materiaal. meer info 014 / 28 60 80.
			terug naar overzicht

	Darwins orchidee Net als alle bloemplanten hebben de orchideeën bloemen om zich voort te planten. Elke bloem dient bestoven te worden met stuifmeel van een soortgenoot. Hiervoor schakelen orchideeën meestal insecten in; gelokt door een bepaalde beloning in de bloem, zoals nectar, brengen deze stuifmeel mee. De opvallende orchideeënbloemen zijn vaak zo gebouwd dat slechts enkele insectensoorten deze beloning kunnen bereiken. Des te groter is de kans dat de orchidee bestoven wordt met stuifmeel van soortgenoten. In de loop van de evolutie ontstonden op die manier orchidee-insectkoppels die perfect aan elkaar aangepast zijn. Op het grote Afrikaanse eiland Madagaskar groeit bijvoorbeeld Darwins orchidee (Angraecum sesquipedale). De nectar bevindt zich op het uiteinde van een smalle buisvormige uitgroeiing van de bloem. Deze spoor kan meer dan 30 cm lang zijn en de nectar is moeilijk bereikbaar. In 1862 kende men alleen de orchideeënsoort maar wist men niet door welk insect deze bestoven werd. Op basis van zijn evolutietheorie voorspelde Darwin dat er op Madagaskar een insectensoort, waarschijnlijk een mot, moest voorkomen met een tong van meer dan 30 cm, lang genoeg om de nectar te bereiken. In 1903 werd deze voorspelde bestuiver ontdekt en kreeg Darwin gelijk. De mottensoort kreeg de mooie naam Xanthopan morganii praedicta. In Mabundu zijn regelmatig bloeiende planten van Angraecumsoorten te vinden.
			terug naar overzicht

	Tweehonderd plantensoorten om zelf te proberen Reukerwten, passiebloemen of pompoenen. In het nieuwe zadenassortiment van de Tuinwinkel vind je bijna tweehonderd verschillende soorten. Er zit zeker iets tussen voor siertuin, balkon of moestuin deze zomer. Orchideeën. Sublieme Verleiders In dit uitzonderlijk informatief maar vooral ook prachtig kijkboek, beschrijft Anne Ronse de ontdekking en de geschiedenis van deze oogstrelende bloemen maar ook hun vernuftige verleidingsmechanismen en erotische aantrekkingskracht. Met hun zwoele parfums en wervelende kleuren werken orchideeën niet alleen als een onweerstaanbare magneet op insecten en vogels, maar hun suggestieve vormen zijn ook verantwoordelijk voor de wisselende reputatie van de bloemen. Orchideeën zijn meesters in het spel van verleiden en misleiden. Bijna 150 jaar na Darwins orchideeënboek spreken de verleidingstechnieken van deze plantengroep nog even sterk tot de verbeelding. ‘Orchideeën. Sublieme Verleiders’, een uitgave van Stichting Kunstboek, rijkelijk geïllustreerd met fantastische foto’s van Bart Van Leuven ISBN 978-90-5856-253-1, € 59,90’.
	Alleen in de Tuinwinkel vind je het betere tuinboek The place to be voor plantenliefhebbers! Om uw exemplaar te reserveren, klik hier.

	Uitgever Nationale Plantentuin van België Musa komt tot stand binnen de Afdeling Museologie en Educatie met de medewerking van het informaticateam en de Afdeling Levende Collecties. Eindredacteur Gert Ausloos Foto's Nationale Plantentuin van België, Phet Cheng Suor, Jef Felix, Bart Van Leuven, Fabienne van Rossum en Catherine Waller Wilt u Musa ook ontvangen, klik hier en schrijf het woord subscribe in je mailbericht. Gelieve geen signatuur noch andere tekst toe te voegen. Wilt u niet langer Musa ontvangen, klik hier en schrijf het woord unsubscribe in je mailbericht. Voor bezoekersinformatie klik hier.
		Nationale Plantentuin van België Domein van Bouchout Nieuwelaan 38 1860 MEISE 02 260 09 70 info@br.fgov.be